Wittgensteinin müdrük sözləri
Dünya varlıqların cəmidir, şeylərin deyil.
1.11 Dünya varlıqlar tərəfindən, və bunların bütün varlıqlar olmaları tərəfindən təyin olunar.
1.12 Çünki varlıqların cəmi vəziyyət olanı və ayrıca vəziyyət olmayan hər şeyi təyin edər.
1.13 Məntiqi kosmosdakı varlıqlar dünyadır.
1.2 Dünya varlıqlara bölünər.
1.21 Biri vəziyyət ola bilər ya da vəziyyət olmağa bilər və bütün gerisi eyni qala bilər.
2 Vəziyyət olan, varlıq olan, şeylərin vəziyyətinin sürməsidir.
2.01 İşlərin vəziyyəti bir obyektlər bileşimidir. (Varlıqlar, şeylər.)
2.011 İşlərin bir vəziyyətinin komponenti ola bilmək şeyə özseldir.
2.012 Məntiqdə heç bir şey olumsal deyil: Şey işlərin vəziyyətində ol/tapıla bilsə, işlərin vəziyyətinin imkanı şeydə əvvəldən mühakimə olunmuş olmalıdır.
2.0121 Tam öz başına qala bilən şeyə sonradan bir vəziyyət uyğun düşəcək olsa bu bir baxıma təsadüf olaraq görünə bilər.
Şeylər işlərin vəziyyətində ol/tapıla bilsələr, bu daha indidən onlarda yatır olmalıdır.
(Məntiqi bir şey tam mümkün ola bilməz. Məntiq hər imkanı ələ alar və bütün imkanlar onun varlıqlarıdır.)
Necə ki uzaysal obyektləri ümumiyyətlə kosmosun xaricində, zamansal obyektləri zamanın xaricində düşünə bilməzsək, heç bir obyekti başqaları ilə əlaqəsinin imkanı xaricində düşünə bilmərik.
Əgər obyekti işlərin vəziyyətinin bağı içində düşünə bilsəm, o zaman onu bu bağın imkanı xaricində düşünə bilməm.
2.0122 Şey bütün mümkün vəziyyətlərdə ol/tapıla bilirsə müstəqildir, amma bu müstəqillik formas(n)ı işlərin vəziyyəti ilə bir əlaqə formas(n)ı, bir asılılıq formasıdır. (Sözlərin iki dəyişik yolda, tək və cümlədə, ortaya çıxmaları qeyri-mümkündür.)
2.0123 Əgər obyekti bilirsəm, işlərin vəziyyətində bulunumasının bütün imkanlarını da bilərəm.
(Belə hər imkan obyektin təbiətində yatır olmalıdır.)
Sonradan yeni bir imkan ol/tapıla bilməz.
2.01231 Bir obyekti belə bilmək üçün, heç şübhəsiz xarici deyil amma bütün daxili xüsusiyyətlərini bilməliyəm.
2.0124 Bütün obyektlər verilmiş olsa, bununla işlərin mümkün bütün vəziyyətləri də verilmiş olar.
2.013 Hər şey bir baxıma işlərin mümkün vəziyyətlərinin bir kosmosundadır. Bu kosmosu boş düşünə bilərəm, amma şeyi kosmos olmadan deyil.
2.0131 Uzaysal obyekt sonsuz kosmosda yatır olmalıdır. (Kosmos nöqtəsi bir ağıllamlama mövqesidir.)
Görüş sahəsindəki bir ləkə qırmızı olmaq məcburiyyətində deyil, amma bir rəngi olmalıdır: deyim yerindədirsə ətrafında bir rəng kosmosu vardır. Səsin bir yüksəkliyi olmalıdır, toxunma duyğusunun obyektinin bir sərtliyi vs.
2.014 Obyektlər bütün vəziyyətlərin imkanını əhatə edər.
2.0141 İşlərin vəziyyətində ol/tapılmasının imkanı obyektin formasıdır.
2.02 Obyekt sadədir.
2.0201 Komplekslər üzərinə hər elan onların komponentləri üzərinə bir elana və kompleksləri tam olaraq betimleyen cümlələrə ayrışır.
2.021. Obyektlər dünyanın tözünü meydana gətirərlər. Buna görə mürəkkəb ola bilməzlər.
2.0211. Dünyanın heç bir tözü olmasaydı, o zaman bir cümlənin mənasının olub olmadığı bir başqa cümlənin doğru olub olmadığına asılı olardı.
2.0212. O zaman dünyanın bir obrazını (doğru ya da səhv) hazırlamaq qeyri-mümkün olardı.
2.022 Açıqdır ki, edimsel dünyadan elə ayrı bir fikri dünyanın edimsel dünya ilə ortaq şəkildə birşeyi_bir biçim_olmalıdır.
2.023 Bu dəyişməz forma tam olaraq obyektlərdən meydana gələr.
2.0231 Dünyanın tözü heç bir özdeksel xüsusiyyəti deyil amma yalnız bir formas(n)ı təyin edə bilər. Çünki xüsusiyyətlər ilkin cümlələr tərəfindən, ilkin obyektlərin özlərinin betilenişi tərəfindən ortaya qoyulacaq.
2.0232 Kobudca danışsaq, obyektlər rəngsizdir.
2.0233 Eyni məntiqi formalı iki nesne_dışsal xüsusiyyətlərinə bakılmaksızın_birbirinden ancaq dəyişik olmalarıyla ayrılarlar.
2.02331 Ya bir şeyin başqa heç birində olmayan xüsusiyyətləri vardır, ki bu vəziyyətdə birbaşa bir təsvirləmə yoluyla o birilərdən ayırıla bilər və ifadə oluna bilər; ya da, bütün xüsusiyyətlərini ortaq şəkildə daşıyan bir çox şey vardır, ki bu vəziyyətdə onlardan birini göstərmək ümumiyyətlə qeyri-mümkündür.
2.024 Töz vəziyyət olandan müstəqil olaarak qalıcı olandır.
2.025 Forma və məzmundur.
2.0251. Kosmos, zaman və rəng (rənglilik) obyektlərin formalarıdır.
2.026 Ancaq obyektlər olduğu zaman dünyanın dəyişməz bir formas(n)ı ola bilər.
2.027 Dəyişməz, qalıcı və obyekt birdir.
2.0271 Obyekt dəyişməz, qalıcı olandır; betileniş dəyişən, qalıcı olmayandır.
2.0272 Obyektlərin betilenişi işlərin vəziyyətini meydana gətirər.
2.03 İşlərin vəziyyətində obyektlər iç-içə asılıdır, eynilə bir zəncirin halqaları kimi.
2.031 İşlərin vəziyyətində obyektlər bir-birləri ilə müəyyən növ və yollarda əlaqəlidir.
2.032 Obyektlərin işlərin vəziyyətindəki əlaqə növ və yolları işlərin vəziyyətinin quruluşudur.
2.033 Forma quruluşun imkanıdır.
2.034 Olğunun quruluşu işlərin vəziyyətlərinin strukturlarından meydana gələr.
2.04 İşlərin qalıcı vəziyyətlərinin cəmi dünyadır.
2.05 İşlərin qalıcı vəziyyətlərinin cəmi işlərin hansı vəziyyətlərinin qalıcı olmadığını da təyin edər.
2.06 İşlərin vəziyyətlərinin qalıcı olmaları və olmamaları edimselliktir.
(İşlərin vəziyyətlərinin qalıcılığına müsbət, qalıcı olmamasına mənfi bir varlıq da deyərik.)
2.061 İşlərin vəziyyətləri bir-birlərindən müstəqildir.
2.062 İşlərin bir vəziyyətinin qalıcı olmasından ya da olmamasından bir başqasının qalıcı olması ya da olmaması çıkarsanamaz.
2.063 Cəmi edimsellik dünyadır.
2.1. Varlıqların obrazlarını meydana gətirik.
2.11 Obraz məntiqi kosmosdakı varlıq vəziyyətlərini, işlərin vəziyyətlərinin qalıcı olmasını və olmamasını təmsil edər.
2.12 Obraz bir edimsellik modelidir.
2.13 Obyektlər obrazda obrazın elementlərinə qarşılıq düşər.
2.131 Obrazın elementləri obrazda obyektlərin yerini al/götürər.
2.14 Obraz elementlərini bir-birləri ilə müəyyən bir növdə və yolda əlaqələndirməsindən meydana gələr.
2.141 Obraz bir varlıqdır.
2.15 Obrazın elementlərinin bir-birləri ilə müəyyən növ və yolda əlaqəli olmaları şeylərin bir-birləri ilə eyni yolda əlaqəli olmalarını təmsil edər.
Obrazın elementlərinin bu əlaqəsinə onun quruluşu və bu quruluşun imkanına obrazın obrazlanma formasının imkanı deyək.
2.151 Xəyali forma şeylərin bir-birləri ilə obrazın elementləri kimi əlaqəli olmalarının imkanıdır.
2.1511 Obraz edimsellik ilə bu yolda bağlıdır; ona qədər çatar.
2.1512 Bir xətkeş/cədvəl ilə edimselliğin yanına yatırdılmışdır.
2.15121 Hissə xəttlərinin yalnız ən/en xarici nöqtələri ölçüləcək obyektə toxunar.
2.1513 Bu şərhə görə elə isə obrazı obraz edən xəyali əlaqə də ona aiddir.
2.1514 Xəyali əlaqə obrazın elementlərinin və şeyin eşgüdümlerinden meydana gələr.
2.1515 Bu eşgüdümler bir baxıma obraz elementlərinin obrazın edimselliğe toxunmasını təmin edən duyargalarıdır.
2.16 Varlıq obraz ola bilmək üçün obrazlananla ortaq şəkildə bir şey daşımalıdır.
2.161 Obrazda və obrazlananda bir şey eyni olmalıdır ki bütünündə biri o birinin bir obrazı ola bilsin.
2.17 Obrazın edimselliği öz növ və yolunda - doğru ya da səhv olaraq - təmsil edə bilmək üçün onunla ortaq şəkildə daşıması lazım olan şey onun xəyali formasıdır.
2.171 Obraz formasını daşıdığı hər edimselliği təmsil edə bilər.
Uzaysal obraz uzaysal hər şeyi, rəngli obraz rəngli hər şeyi vs.
2.172 Amma xəyali formas(n)ı obrazı təmsil edə bilməz; onu göstərər.
2.173 Obraz obyektini çöldən təqdim edər (duruş nöqtəsi təqdim etmə formasıdır), buna görə obraz obyektini doğru ya da səhv olaraq təqdim edər.
2.174 Amma obraz özünü təqdim etmə formasının xaricində təqdim edə bilməz.
2.18 Hansı şəkildə olursa olsun, hər obrazın ümumiyyətlə edimselliği - doğru ya da səhv olaraq - təmsil edə bilmək üçün onunla ortaq şəkildə daşıması lazım olan şey hər vaxt məntiqi forma, bərabər/yoldaş deyişlə edimsellik formasıdır.
2.181 Xəyali forma məntiqi formasa, obraza məntiqi obraz deyilir.
2.182 Hər obraz o cür də məntiqi bir obrazdır. (Buna qarşı məsələn hər obraz uzaysal bir obraz deyil.)
2.19 Məntiqi obraz dünyanı təmsil edə bilər.
2.2 Obraz məntiqi obrazlama formasını obrazlananla ortaq şəkildə daşıyar.
2.201 Obraz işlərin vəziyyətinin qalıcı olmasının və olmamasının bir imkanını təqdim etməklə edimselliği təmsil edər.
2.202 Obraz məntiqi bir kosmosdakı mümkün bir vəziyyəti təqdim edər.
2.203 Obraz təqdim etdiyi vəziyyətin imkanını əhatə edər.
2.21 Obraz edimsellik ilə uyğun gələr ya da uyğun gəlməz; doğrudur ya da deyil, gerçəkdir ya da səhvdir.
2.22 Obraz təqdim etdiyini həqiqət ya da səhvindən müstəqil olaraq xəyali forma yoluyla təqdim edər.
2.221 Obrazın təqdim etdiyi mənasıdır.
2.222. Həqiqət ya da səhvi mənasının edimsellik ilə uyğun gəlməsi ya da uyğun gəlməməsindən meydana gələr.
2.223 Obrazın gerçəkmi yoxsa səhvmi olduğunu belə bilmək üçün onu edimsellik ilə müqayisə etməmiz lazımdır.
2.224 Yalnız obrazdan onun gerçəkmi yoxsa səhvmi olduğu bilinə bilməz.
2.225 Bir a priori gerçək obraz yoxdur.
Ludwig Wittgenstein
Tractatus
